Wprowadzenie: Koabitacja – Niezwykły Fenomen Polityczny w Systemach Mieszanych
W świecie polityki, gdzie walka o władzę i dominację ideologiczną wydaje się być codziennością, istnieją zjawiska, które zmuszają do rewizji fundamentalnych założeń o funkcjonowaniu państwa. Jednym z nich jest koabitacja – specyficzny układ polityczny, który wyłania się w systemach o dualistycznej władzy wykonawczej, najczęściej w republikach semi-prezydenckich. Chociaż termin ten bywa czasem używany w szerszym, społecznym kontekście (oznaczając współżycie lub współpracę osób o odmiennych poglądach czy kulturach), to w politologii odnosi się przede wszystkim do sytuacji, w której prezydent i premier (oraz wspierający go rząd) pochodzą z przeciwnych obozów politycznych.
Zjawisko to, choć na pierwszy rzut oka wydaje się receptą na paraliż i chaos, w rzeczywistości stanowi fascynujące studium adaptacji, negocjacji i kompromisu. Zazwyczaj koabitacja jest konsekwencją specyficznego kalendarza wyborczego – gdy w trakcie kadencji prezydenta odbywają się wybory parlamentarne, a nowa większość zdobywa ugrupowanie opozycyjne wobec głowy państwa. Prezydent, związany konstytucyjną koniecznością, musi powołać na premiera lidera nowej większości, co prowadzi do unikatowego rozdziału władzy w ramach jednego organu wykonawczego. Zrozumienie tego fenomenu jest kluczowe dla analizy stabilności politycznej, procesów demokratycznych i ewolucji systemów rządów, zwłaszcza tych o mieszanym modelu zarządzania.
Koabitacja w Teorii i Praktyce: Definicje i Mechanizmy
Koabitacja jest terminem, który zyskał popularność w naukach politycznych, opisującym sytuację, w której dwie główne siły wykonawcze państwa – prezydent i rząd (z premierem na czele) – reprezentują różne, często antagonistyczne, bloki polityczne. Ten niezgodny duet jest zmuszony do współdziałania, co nieuchronnie prowadzi do napięć, ale i do wypracowania nowych form kompromisu.
Definicja: Od Współzamieszkiwania do Współrządzenia
Początkowo, w ogólnym sensie, koabitacja oznacza po prostu wspólne zamieszkiwanie lub współżycie. Jednak w kontekście politycznym, jej znaczenie jest znacznie precyzyjniejsze i odnosi się do współistnienia na szczytach władzy wykonawczej dwóch sił politycznych, które są wobec siebie w opozycji. To nie jest typowa koalicja rządowa, gdzie partie dobrowolnie łączą siły, lecz raczej przymusowa współpraca wynikająca z rozbieżności w wynikach wyborów prezydenckich i parlamentarnych. Prezydent, wybrany na ogólnokrajową kadencję, musi współpracować z parlamentem, w którym większość zdobyła inna opcja polityczna. To wymaga od obu stron – prezydenta i premiera – wzajemnego szacunku, elastyczności, a przede wszystkim zdolności do negocjacji i osiągania kompromisów, nawet jeśli ich wizje państwa są radykalnie odmienne. Jest to test na dojrzałość polityczną i zdolność do stawiania dobra publicznego ponad partykularnymi interesami.
Dualizm Władzy Wykonawczej i Geneza Koabitacji
Zjawisko koabitacji najczęściej występuje w systemach semi-prezydenckich, które łączą cechy systemu parlamentarnego i prezydenckiego. W takich modelach konstytucyjnych, władza wykonawcza jest dzielona między prezydenta (wybieranego w wyborach powszechnych i posiadającego istotne kompetencje) a premiera (wywodzącego się z parlamentu i odpowiadającego przed nim). Konstytucja często nie precyzuje jednoznacznie podziału kompetencji w każdym aspekcie, co w normalnej sytuacji pozwala prezydentowi na kreowanie polityki rządu, zwłaszcza gdy większość parlamentarna go wspiera.
Jednak w sytuacji koabitacji, gdy prezydent i premier pochodzą z różnych obozów, dochodzi do faktycznego podziału władzy wykonawczej. Prezydent zazwyczaj koncentruje się na dziedzinach, w których jego prerogatywy są niezaprzeczalne, takich jak polityka zagraniczna, obronność czy bezpieczeństwo narodowe. Premier natomiast, dysponując poparciem większości parlamentarnej, przejmuje dominującą rolę w polityce wewnętrznej, gospodarczej i społecznej. Taki dualizm wymaga nie tylko formalnych ustaleń, ale często również nieformalnych porozumień, aby uniknąć paraliżu państwa. Powstaje pytanie o realny zakres władzy każdego z nich i konieczność ciągłej komunikacji, która jest niezbędna dla zachowania stabilności państwa. Brak takiej komunikacji lub eskalacja konfliktów może prowadzić do poważnych kryzysów politycznych, a nawet do wcześniejszych wyborów.
Różnice Ideologiczne jako Katalizator
Fundamentalną przyczyną koabitacji są różnice ideologiczne między prezydentem a parlamentarną większością. Wybory prezydenckie i parlamentarne, odbywające się w różnych terminach, często w odmiennych nastrojach społecznych, mogą przynieść zwycięstwo siłom o sprzecznych programach. Na przykład, społeczeństwo może wybrać prezydenta o konserwatywnych poglądach, ale w kolejnych wyborach do parlamentu postawić na partie liberalne lub lewicowe. W takiej sytuacji, ideologiczna przepaść między głową państwa a szefem rządu staje się źródłem stałych tarć.
Politycy z różnych obozów, przywiązani do swoich programów i obietnic wyborczych, muszą znaleźć sposób na wspólne rządzenie. Może to prowadzić do spowolnienia procesów legislacyjnych, konfliktów o obsadę stanowisk czy publicznych sporów o kierunek polityki państwa. Z drugiej strony, konieczność szukania kompromisów i budowania porozumienia ponad podziałami może zaowocować bardziej wyważonymi decyzjami, które lepiej odzwierciedlają różnorodność poglądów w społeczeństwie. Jest to swego rodzaju „wymuszona pluralistyczność”, która, choć trudna, może wzmacniać demokratyczne mechanizmy kontroli i równowagi. Badania politologiczne często wskazują, że koabitacja może prowadzić do bardziej centrowej polityki, ponieważ obie strony są zmuszone do ustępstw, by osiągnąć minimum consensusu.
Francja – Kolebka Koabitacji w V Republice
Francja, ze swoim unikalnym systemem semi-prezydenckim, jest uznawana za miejsce, gdzie zjawisko koabitacji po raz pierwszy zyskało szeroki rozgłos i stało się przedmiotem intensywnych analiz politologicznych. V Republika Francuska, powołana do życia w 1958 roku przez Generała Charles’a de Gaulle’a, charakteryzuje się silną pozycją prezydenta, wybieranego w wyborach powszechnych. Jednak to parlamentarnej większości przypada rola tworzenia rządu, co w przypadku rozbieżnych wyników wyborczych otwierało drogę do koabitacji.
Geneza i Kontekst Historyczny: Pierwsza Koabitacja w 1986 Roku
Pierwsza koabitacja we Francji zaszokowała świat polityczny i zdefiniowała na nowo relacje władzy w V Republice. Miało to miejsce w 1986 roku. Socjalistyczny prezydent François Mitterrand, wybrany w 1981 roku, musiał zmierzyć się z nową rzeczywistością po marcowych wyborach parlamentarnych. Prawicowa koalicja, z dominującą partią RPR (Rassemblement pour la République) Jacques’a Chiraca, zdobyła większość w Zgromadzeniu Narodowym. W obliczu tego wyniku, Mitterrand, choć początkowo rozważał rozpisanie nowych wyborów, ostatecznie, w imię stabilności państwa i przestrzegania zasad demokratycznych, powierzył misję utworzenia rządu Jacques’owi Chiracowi, swojemu politycznemu adwersarzowi.
Był to moment bezprecedensowy. Mitterrand, jako prezydent, i Chirac, jako premier, reprezentowali całkowicie odmienne wizje polityczne i gospodarcze. Media na całym świecie z uwagą śledziły to „małżeństwo z rozsądku”. Okres koabitacji (1986-1988) był naznaczony napięciami, publicznymi spięciami i walką o interpretację konstytucyjnych prerogatyw. Mitterrand skupił się na polityce zagranicznej i obronności, próbując ograniczyć wpływ premiera w tych dziedzinach, podczas gdy Chirac przeprowadzał reformy gospodarcze zgodne z programem prawicy (m.in. prywatyzacje). Mimo tych trudności, państwo funkcjonowało, a Francja uniknęła poważnego kryzysu instytucjonalnego. To doświadczenie udowodniło, że koabitacja jest możliwa i może być stabilna, jeśli obie strony wykazują polityczną dojrzałość.
Przykłady Francuskie i Ich Wpływ na System
Po pierwszej, historycznej koabitacji, Francja doświadczyła jej jeszcze dwukrotnie. Każdy z tych okresów wnosił nowe doświadczenia i kształtował praktykę polityczną V Republiki:
1. 1993-1995: Mitterrand i Balladur. Ponownie socjalistyczny prezydent François Mitterrand współistniał z prawicowym rządem Édouarda Balladura. Ta koabitacja była mniej konfliktowa, być może z powodu doświadczeń z poprzedniego okresu i schyłku kariery Mitterranda. Rząd Balladura kontynuował politykę prywatyzacji i stabilizacji gospodarczej.
2. 1997-2002: Chirac i Jospin. Tym razem to prawicowy prezydent Jacques Chirac (który wcześniej sam był premierem w koabitacji) musiał współpracować z socjalistycznym rządem Lionela Jospina. Był to najdłuższy okres koabitacji w historii V Republiki. Charakteryzował się pewnym „wygaszeniem” znaczenia urzędu prezydenta w polityce wewnętrznej i przejęciem steru przez premiera, który wprowadził m.in. 35-godzinny tydzień pracy.
Doświadczenia z koabitacji miały ogromny wpływ na system polityczny V Republiki. Najważniejszą zmianą, będącą bezpośrednią konsekwencją koabitacji, było skrócenie kadencji prezydenta z siedmiu do pięciu lat (tzw. „quinquennat”) oraz zrównanie jej z kadencją Zgromadzenia Narodowego. Ta reforma konstytucyjna, wprowadzona w 2000 roku i obowiązująca od 2002 roku, miała na celu zmniejszenie prawdopodobieństwa wystąpienia koabitacji poprzez synchronizację kalendarza wyborczego. Idee stojące za tą zmianą były jasne: jeśli wybory prezydenckie i parlamentarne odbywają się w krótkim odstępie czasu, wzrasta szansa, że obywatel wybierze prezydenta i większość parlamentarną z tego samego obozu politycznego, eliminując tym samym ryzyko wymuszonej współpracy. Jak dotąd, od 2002 roku, Francja nie doświadczyła ponownie koabitacji na szczeblu krajowym.
Lekcje z Francji
Francuskie doświadczenia z koabitacją stały się kanonem w naukach politycznych. Pokazały, że:
* Elastyczność konstytucyjna jest kluczowa: Systemy semi-prezydenckie, choć z pozoru podatne na impas, mogą być zaskakująco elastyczne.
* Osobiste relacje mają znaczenie: Mimo różnic ideologicznych, zdolność liderów do pragmatycznej współpracy jest niezbędna.
* Wpływ na ewolucję systemu: Koabitacja może wymusić zmiany konstytucyjne mające na celu zwiększenie stabilności i efektywności rządzenia.
* Zwiększona kontrola władzy: W pewnym sensie koabitacja działa jak dodatkowy mechanizm kontroli i równowagi, zmuszając obie strony do wzajemnych ustępstw i zapobiegając nadmiernej koncentracji władzy.
Koabitacja w Polsce: Od Transformacji po Współczesność
Polska, podobnie jak Francja, funkcjonuje w systemie semi-prezydenckim, co naturalnie stwarza grunt pod zjawisko koabitacji. Od 1989 roku, czyli od momentu odzyskania pełnej suwerenności i rozpoczęcia transformacji ustrojowej, polska scena polityczna doświadczyła koabitacji aż siedmiokrotnie. To imponująca liczba, która świadczy o dynamice i często nieprzewidywalności polskiej polityki, a także o braku pełnej synchronizacji kalendarzy wyborczych.
Ewolucja Zjawiska po 1989 Roku
Polska koabitacja, choć podobna w swej istocie do francuskiej, miała swoją specyfikę wynikającą z kontekstu postkomunistycznej transformacji i kształtowania się nowego systemu partyjnego. Oto lista i krótka analiza kluczowych przypadków:
1. 1990-1991: Wojciech Jaruzelski (prezydent) i rząd Tadeusza Mazowieckiego/Jana Krzysztofa Bieleckiego. Choć formalnie prezydent Jaruzelski pochodził z poprzedniego systemu, a rząd z „Solidarności”, to była to faktyczna koabitacja, wynikająca z konieczności transformacji. Prezydent ustąpił w grudniu 1990 r.
2. 1993-1995: Lech Wałęsa (prezydent) i rząd Waldemara Pawlaka/Józefa Oleksego (koalicja SLD-PSL). To był klasyczny przypadek koabitacji. Prezydent Wałęsa, wywodzący się z obozu „Solidarności”, musiał współpracować z rządem lewicowo-ludowym. Okres ten charakteryzował się licznymi tarciami, wetami prezydenta, konfliktami kompetencyjnymi i wzajemnymi oskarżeniami. Wałęsa często publicznie krytykował rząd, co prowadziło do znacznego napięcia politycznego.
3. 1997-2001: Aleksander Kwaśniewski (prezydent) i rząd Jerzego Buzka (koalicja AWS-UW). Prezydent Kwaśniewski, wywodzący się z SLD, stanął naprzeciwko prawicowo-centrowego rządu. Ta koabitacja była postrzegana jako bardziej pragmatyczna, choć nie pozbawiona konfliktów. Kwaśniewski, jako doświadczony polityk, potrafił skutecznie negocjować i minimalizować tarcia, koncentrując się na kwestiach strategicznych (np. integracja z UE, NATO).
4. 2005-2007: Lech Kaczyński (prezydent) i rządy Kazimierza Marcinkiewicza/Jarosława Kaczyńskiego (koalicja PiS-Samoobrona-LPR). Choć prezydent Kaczyński i premierzy pochodzili z tego samego obozu politycznego (PiS), to po rozpadzie koalicji w 2007 roku i przedterminowych wyborach parlamentarnych, które wygrała PO, doszło do kolejnego okresu koabitacji, która formalnie zaczęła się w 2007 roku.
5. 2007-2010: Lech Kaczyński (prezydent) i rząd Donalda Tuska (koalicja PO-PSL). To była jedna z najbardziej ostrych i symbolicznych koabitacji w Polsce. Prezydent Kaczyński i premier Tusk reprezentowali dwa zasadniczo odmienne nurty polityczne. Okres ten był naznaczony ciągłymi sporami o kompetencje, wetami prezydenta, zwłaszcza w sprawach międzynarodowych (np. udział w szczytach UE) i konstytucyjnych. Pomimo to, Polska funkcjonowała, a rząd Tuska kontynuował reformy.
6. 2010: Bronisław Komorowski (prezydent) i rząd Donalda Tuska (koalicja PO-PSL). Po tragicznej śmierci prezydenta Lecha Kaczyńskiego i wyborach prezydenckich, które wygrał Bronisław Komorowski (PO), Polska doświadczyła krótkiego okresu koabitacji, ponieważ Komorowski, polityk z obozu PO, zasiadł na fotelu prezydenta, podczas gdy szefem rządu był nadal Donald Tusk (PO). Formalnie, można by to uznać za koabitację, choć obie partie były podobne. W praktyce była to jednak bardziej faza przejściowa, a nie klasyczna koabitacja z głębokimi podziałami.
7. 2023: Andrzej Duda (prezydent) i rząd Donalda Tuska (koalicja KO-PL2050-PSL-NL). To najnowszy przypadek koabitacji w Polsce. Prezydent Duda, wybrany z poparciem PiS, po wyborach parlamentarnych w październiku 2023 roku, musiał powołać rząd koalicji demokratycznej. Ten okres charakteryzuje się intensywnymi sporami o praworządność, kształt wymiaru sprawiedliwości, media publiczne i kierunki polityki zagranicznej. Wety prezydenta i brak podpisów pod niektórymi ustawami stały się elementem codzienności.
Specyfika Polskiej Koabitacji
Polska koabitacja, w porównaniu do francuskiej, bywa często bardziej chaotyczna i mniej ustrukturyzowana. Wynika to z kilku czynników:
* Brak jasnych reguł „gry”: Polska konstytucja, choć reguluje prerogatywy prezydenta i premiera, nie precyzuje mechanizmów rozwiązywania sporów w przypadku koabitacji.
* Wysoka polaryzacja polityczna: Polska scena polityczna charakteryzuje się głębokimi podziałami ideologicznymi i personalnymi, co utrudnia budowanie kompromisów.
* Funkcja prezydenta jako lidera opozycji: W Polsce prezydent w koabitacji często pełni rolę nieformalnego lidera opozycji, co zaostrza konflikty zamiast je łagodzić.
* Wpływ na proces legislacyjny: Liczne weta prezydenckie, niepodpisywanie ustaw, czy przeciąganie decyzji mogą realnie spowalniać proces legislacyjny i reformy. Przykładem są dziesiątki ustaw zawetowanych przez prezydenta Dudę, co znacząco wpłynęło na realizację programu poprzednich rządów PiS oraz obecnego rządu.
Mimo tych trudności, doświadczenia koabitacji w Polsce pokazują, że system jest w stanie funkcjonować nawet w warunkach silnych napięć. W każdym przypadku, strony były zmuszone do znalezienia jakiegoś modus vivendi, choćby na zasadzie „zimnego pokoju”, aby podstawowe funkcje państwa były zachowane.
Wpływ Koabitacji na Scenę Polityczną i Demokrację
Koabitacja to nie tylko skomplikowany układ władzy wykonawczej; to potężna siła, która oddziałuje na całą scenę polityczną, zmieniając zachowania wyborców, dynamikę partyjną oraz kształt debaty publicznej. Jej wpływ na demokrację bywa oceniany dwojako: jako źródło niestabilności, ale także jako mechanizm wzmacniający pluralizm i kontrolę władzy.
Dylematy Władzy Wykonawczej: Konflikty i Współpraca
Głównym dylematem koabitacji jest wieczne napięcie między dążeniem do efektywnego rządzenia a koniecznością współpracy z politycznymi adwersarzami.
Potencjalne obszary konfliktu:
* Polityka zagraniczna: Prezydent często posiada konstytucyjne prerogatywy w tej dziedzinie, ale rząd prowadzi bieżącą politykę. W przypadku rozbieżności ideologicznych (np. co do sojuszników, polityki wschodniej czy europejskiej), może dochodzić do publicznych sporów, a nawet osłabienia pozycji państwa na arenie międzynarodowej. Przykład: spory prezydenta Kaczyńskiego z rządem Tuska o reprezentację Polski na szczytach UE.
* Obsada stanowisk: Mianowanie ambasadorów, prezesów banków centralnych, szefów służb specjalnych – to obszary, gdzie prezydent i premier często mają sprzeczne interesy.
* Proces legislacyjny: Prezydenckie weto to potężne narzędzie, zdolne do zablokowania lub opóźnienia kluczowych reform. W Polsce, weto prezydenta Andrzeja Dudy wobec ustaw dotyczących sądownictwa czy mediów publicznych po 2023 roku, jest tego wyraźnym przykładem. Nawet jeśli parlament jest w stanie odrzucić weto (wymagane jest 3/5 głosów), proces ten pochłania cenny czas i energię polityczną.
* Kwestie budżetowe i gospodarcze: Choć polityka gospodarcza należy głównie do rządu, prezydent może wpływać na nią poprzez ogólne deklaracje czy możliwość blokowania ustaw budżetowych (choć zazwyczaj weta budżetowe są rzadkością ze względu na ryzyko paraliżu państwa).
Wymuszona współpraca i jej skutki:
Mimo konfliktów, koabitacja zmusza do poszukiwania kompromisów. W praktyce oznacza to:
* Umiarkowanie programów: Żadna ze stron nie może w pełni zrealizować swojego programu, co prowadzi do polityki bardziej centrowej i pragmatycznej.
* Wzrost roli niezależnych instytucji: Sądy, trybunały, NIK czy RPO mogą zyskiwać na znaczeniu jako arbitrowie w sporach między prezydentem a rządem.
* Wzrost znaczenia negocjacji i dyplomacji politycznej: Częstsze spotkania, rozmowy „za kulisami” stają się koniecznością.
Koabitacja a Zachowania Wyborcze
Koabitacja ma złożony wpływ na społeczeństwo i decyzje wyborców.
* „Weto” wyborców: W niektórych przypadkach wyborcy mogą celowo wybierać prezydenta z innej partii niż większość parlamentarna, aby stworzyć „bezpiecznik” lub mechanizm kontroli nad rządem. Jest to rodzaj świadomego podzielenia władzy, aby zapobiec nadmiernej koncentracji sił w rękach jednego ugrupowania.
* Frustracja i apatia: Z drugiej strony, ciągłe spory i brak efektywności mogą prowadzić do frustracji wśród wyborców, poczucia impasu politycznego i spadku zaufania do instytucji państwa.
* Wpływ na kampanie: Partie muszą dostosowywać swoje strategie wyborcze. Opozycja może skupić się na krytykowaniu „prezydenckiej” polityki zagranicznej lub symbolicznych działań prezydenta, podczas gdy partia prezydenta może próbować sabotować rządową politykę.
* Polaryzacja lub konsensus: Zjawisko koabitacji może zarówno pogłębiać polaryzację, jak i, paradoksalnie, uczyć polityków budowania ponadpartyjnych porozumień, gdy chodzi o strategiczne interesy państwa (np. obronność, bezpieczeństwo).
Krytyka kontra Korzyści: Bilans dla Demokracji
Krytyka koabitacji:
* Niestabilność i nieprzewidywalność: Ciągłe spory mogą utrudniać zarządzanie państwem i prowadzić do niepewności co do kierunku polityki.
* Paraliż decyzyjny: Weto, brak zgody na nominacje, blokowanie ustaw mogą spowalniać, a nawet uniemożliwiać wprowadzanie niezbędnych reform. Raporty OECD często wskazują, że niestabilność polityczna, w tym wynikająca z koabitacji, może negatywnie wpływać na wskaźniki gospodarcze.
* Rozmycie odpowiedzialności: Gdy zarówno prezydent, jak i premier mają wpływ na decyzje, trudniej jest wskazać, kto ponosi odpowiedzialność za ewentualne porażki.
* Osłabienie pozycji międzynarodowej: Wewnętrzne spory mogą być wykorzystywane przez inne państwa, osłabiając siłę negocjacyjną kraju na arenie międzynarodowej.
Korzyści dla demokracji:
* Mechanizm „checks and balances”: Koabitacja działa jako dodatkowy mechanizm kontroli i równowagi władzy. Prezydent może hamować zapędy większości parlamentarnej, a premier może korygować decyzje prezydenta.
* Wzrost pluralizmu: Zmusza do dialogu i kompromisu między różnymi wizjami politycznymi, co może prowadzić do bardziej zrównoważonych decyzji, uwzględniających szersze spektrum społeczeństwa.
* Wzrost znaczenia publicznej debaty: Spory między prezydentem a rządem często przenoszą się do sfery publicznej, co może zwiększyć świadomość obywateli na temat skomplikowanych kwestii politycznych.
* Potencjał dla umiarkowanych reform: Konieczność ustępstw może prowadzić do wdrażania reform, które są akceptowalne dla szerokiego spektrum politycznego, a nie tylko dla jednej, dominującej siły.
* Wzmocnienie instytucji: Aby rozwiązywać spory, politycy muszą często odwoływać się do konstytucji i prawa, co może wzmocnić autorytet sądów i innych instytucji państwa.
Podsumowując, koabitacja to zjawisko dwuznaczne. Choć stawia wyzwania przed systemem politycznym, może również wzmacniać jego demokratyczne fundamenty, promując dialog i kompromis w sferze publicznej. Kluczem do jej sukcesu jest dojrzałość polityczna aktorów, gotowość do rezygnacji z części partykularnych interesów na rzecz dobra wspólnego.
Koabitacja na Poziomie Lokalnym: Studium Przypadku z Polskich Gmin
Zjawisko koabitacji, choć najczęściej analizowane w kontekście krajowym, ma swoje odzwierciedlenie również na poziomie samorządowym. W Polsce, gdzie wójtowie, burmistrzowie i prezydenci miast są wybierani w wyborach bezpośrednich, a rady gmin czy miast w odrębnych głosowaniach, sytuacja, w której organ wykonawczy i stanowiący reprezentują odmienne siły polityczne, jest częstym zjawiskiem. Taka lokalna koabitacja stanowi fascynujące studium zarządzania i współpracy w skali mikro.
